ساخت اين فيلم يک مبارزه طولاني و سخت بود بدون حمايت و ايمان تعدادي از زنان و مردان قادر به پيروزي در اين مبارزه نمي بودم, برخي از آنان اکنون مرده اند اين فيلم متعلق به آنها نيز هست
از گروه فيلم برداري تشکر مي کنم زنان و مرداني که در پروسه جست و جو وگزارش شرکت کردند مخصوصا ايرن اشتينفلت و کورني کولوماس که حتي از من پيشي گرفتند
همچنين از يهودا باوِر قدرداني مي کنم پروفسور تاريخ معاصر يهوديان در دانشگاه اورشليم و از رائول هيلبرگ استاد علوم سياسي در دانشگاه ورمونت آمريکا
داستان فيلم در زمان حال در خلمنو شروع مي شود در کنار رودخانه اي باريک در لهستان پنجاه مايلي شمال غرب لدز در قلب منطقه اي که زماني جمعيت زيادي از يهوديان داشت
در خلمنو 400000 يهودي کشته شدند در دو بازه زماني متفاوت: دسامبر 1941 تا بهار 1943 ژوئن 1944 تا ژانويه 1945 اما روشهايي که براي کشتار به کار گرفته شد متفاوت بود
از ميان 400000 زن و مردي که به خلمنو رفتند تنها دو تن زنده ماندند: مردخاي پوچلبنيک و سيمون سربنيک سربنيک که بازمانده موج دوم کشتار بود در آن زمان کودکي 13 ساله بود
پدرش در گتوي لدز مقابل چشمانش کشته شده بود و مادرش در کاميون گاز در خلمنو کشته شد سازمان اس اس او را در دسته نيروي ويژه يهودي با هدف اداره و نگهداري اردوگاه مرگ قرار داد
همانند بقيه زندانيان پسرک با پاي زنجير شده هر روز به دهکده خلمنو آورده مي شد زنده ماندن خود بيش از ديگران را به سرعت بدني بالاي خود مديون است که قبلا باعث پيروزي او در مسابقات پرش مي شد
و همچنين به صداي مطبوع خود: چند بار در هفته هنگامي که خرگوشهايي که اس اس در جعبه ها نگاه مي داشت نياز به غذا پيدا مي کردند سربنيک جوان تحت حفاظت نگهبانان رودخانه خلمنو را طي مي کرد
همگي در خلمنو او را مي شناختند کشاورزان لهستاني و همينطور اتباع آلماني از آنجا که بعد از سقوط ورشو لهستان به رايش ضميمه شد و اسم ورشو به وارتلند تغيير يافت خلمنو نيز به کولمهوف تبديل شد
در شب 18 ژانويه 1945 دو روز قبل از ورود ارتش شوروي نازيها يهوديان باقي مانده را به قتل رساندند در بخش کار ويژه اردوگاه و با شليک گلوله به سر سيمون سربنيک در بين اين قربانيان بود
يک کشاورز لهستاني او را پيدا کرد پسرک توسط يک پزشک ارتش شوروي مورد مداوا قرار گرفت و بهبود يافت. يک ماه بعد سيمون به همراه ساير بازماندگان اردوگاههاي مرگ راهي تل آويو شد
(زيرنويس از کسري دوانلو)
"يک خانه سفيد کوچک ..."
"در خاطراتم درنگ مي کند ..."
"آن خانه سفيد کوچک ..."
"که هر شب در خواب مي بينم ..."
او 12 يا 13 ساله بود صداي زيبايي داشت
ما مي شنيديم
وقتي اون صدا رو دوباره مي شنيدم قلبم تندتر مي زد
چونکه اتفاقي که اونجا مي افتاد جنايت بود.
من واقعا بعد از اون حوادث دوباره زنده شدم.
تشخيصش سخته اما همينجا بود
اينجا آدمها رو مي سوزوندند
خيليها اينجا سوختند.
آره همينجاست
هيچ کس اينجا رو ترک نمي کرد
کاميونهاي گاز ميومدن اينجا
دو تا کوره بزرگ اينجا بود
بعد اجساد رو مي بردند به اين کوره ها
شعله ها به آسمون مي رسيد.
به آسمون؟
آره
وحشتناک بود
هيچکس نمي تونه توصيفش کنه
هيچکس
نمي تونه دوباره بازسازيش کنه اتفاقي که افتاد رو.
غير ممکنه و هيچکس نمي تونه درکش کنه.
حتي خود من که الان اينجام
باورم نمي شه که اينجام
نه باورم نمي شه
اينجا هميشه همينقدر آروم بود هميشه.
حتي وقتي روزي 2000 يهودي رو مي سوزوندند
به همين آرومي بود
کسي فرياد نمي زد. همه کارشونو انجام مي دادن.
ساکت بود و آروم
مثل حالا
"دخترها گريه نکنيد"
"غمگين نباشيد"
"چونکه تابستون عزيز در راهه ..."
"و من با تابستون بر مي گردم"
"يک پياله شراب قرمز و يک تکه نان ..."
"اينها چيزيه که دخترها به سربازها مي دن..."
"وقتي که سربازها رژه مي رن"
"دخترها درها و پنجره ها رو باز مي کنند..."
آلمانيها اين آواز رو يادش دادن تا روي رودخانه بخونه.
اون يک ابزار براي سرگرمي بود
بايد سرگرمشون مي کرد
آواز مي خوند اما قلبش اشک مي ريخت
حالا به اين فکر ميکنه که قلب "اونها" هم اشک مي ريخت؟
حتما. به احتمال زياد
هنوز راجع بهش دور ميز غذا صحبت مي کنن.
يک چيز عمومي بود همه راجع بهش مي دونستن.
مي گفت که اين استهزا آلماني واقعي بود
مردم کشته مي شدند و اون بايد آواز مي خوند.
اين چيزيه که من فکر مي کنم
در خلمنو چه چيزي درونش مرد؟
همه چيز مرد
اما اون فقط يک انسانه و مي خواد زندگي کنه.
پس بايد فراموش کنه
بازمانده دوم: مردخاي پوچلبنيک
اون خدا رو بابت چيزهاي باقيمانده شکر مي کنه و سعي مي کنه گذشته رو فراموش کنه
بهتره راجع بهش صحبت نکنم
فکر مي کنه صحبت کردن راجع بهش خوب نيست؟
براي من نه
پس چرا الان داره صحبت مي کنه؟
چون شما دارين اصرار مي کنين.
در محاکمه آيکمن براش کتابهايي فرستادند
و اون حتي اونها رو نخونده.
اون زنده مونده اما واقعا احساس زنده بودن داره؟
در اون زمان فکر مي کرد که يک مرده است,
چون تصور نمي کرد بتونه زنده بمونه
اما الان زنده است
چرا دائم مي خنده؟
مي خواي چي کارکنه؟ گريه کنه؟
بعضي مواقع مي خندي بعضي مواقع هم گريه مي کني
و تا وقتي زنده اي بهتره بخندي
چرا اينقدر راجع به قضيه کنجکاوي نشون ميداد؟
هانا سيدل-اسراييل-
دختر متکه سيدل بازمانده ويلنا (ليتواني)
داستانش درازه
وقتي بچه بودم رابطه ام با پدرم خيلي محدود بود.
براي کار مي رفت بيرون خيلي نمي ديدمش
چون مرد ساکتي بود و خيلي صحبت نمي کرد.
و وقتي بزرگ شدم و براي روبرو شدن باهاش به اندازه کافي قوي شدم,
ازش پرسيدم هيچ وقت پرسيدن رو رها نکردم,
تا اينکه به حقيقتي رسيدم که به من نمي گفت.
همه داستان رو به من نمي گفت
بايد خودم جزييات قضيه رو ازش بيرون مي کشيدم
و بالاخره وقتي آقاي لانزمن اومد
کل داستان رو براي بار دوم شنيدم
اينجا شبيه پوناريه: جنگل و گودالها
انگار جنازه ها رو اينجا مي سوزوندن.
به جز اينکه در پوناري اثري از سنگ نيست.
پوناري: محلي که اکثر يهوديان ويلنا در آن قتل عام شدند.
اما جنگلهاي لتوني
فشرده تر از جنگلهاي اسراييلند آره؟
البته
درختها همونند اما در لتوني بلندتر و پرترند.
هنوز هم اينجا تو جنگل زوبيبور شکار مي شه؟
آره. اينجا کلي حيوان از انواع مختلف هست
اون موقع ها هم شکار مي شد؟
فقط شکار انسان
يان پيوونسکي
پس قرباني ها سعي مي کردن فرار کنند
اما منطقه رو نمي شناختند.
بعضي وقتها صداي انفجار مي اومد
که يعني يک آهو به دام افتاده
يا يک يهودي بيچاره که سعي داشته فرار کنه.
اين جذابيت جنگلهاي ماست: سکوت و زيبايي.
اما هميشه اينقدر ساکت نبود
زماني اينجا پر از صداي فرياد بود
و تير اندازي
و پارس سگها
و مخصوصا اون سالها
. در ذهن مردمي که اينجا زندگي مي کردن
حک شده
بعد از شورشها آلمانها تصميم به نابودي اردوگاه گرفتند
و در اوايل زمستان 1943,
اونجا درختان کاجي کاشتند که 3 يا 4 ساله بودند,
تا همه رد ها رو بپوشونن
همون درختها رو مي گي؟
آره
قبرهاي دسته جمعي اونجاست؟
وقتي براي اولين بار در 1944 اومد به اينجا
نمي شد حدس زد چه اتفاقي اينجا افتاده,
و يا اينکه اين درختها يک اردوگاه مرگ رو پوشش مي دن.
اولين بار که يک کاميون گاز رو خالي مي کرد چه حسي داشت؟
وقتي درهاي کاميون گاز باز مي شدند؟
چه کار مي شد کرد؟ گريه مي کرد
روز سوم بدن زن و بچه خودش رو پيدا مي کنه.
جنازه زنش رو تو قبر قرار ميده و از نگهبان مي خواد که راحتش کنه.
آلمانها بهش گفتن هنوز براي کار کردن به اندازه کافي قوي هست,
هنوز وقت مردنش نرسيده
هوا خيلي سرد بود؟
اويل زمستان ژانويه 1942 بود
در اون زمان اجساد هنوز دفن مي شدن؟ نمي سوزوندنشون؟
نه. دفن مي شدند و هر رديف رو با خاک مي پوشوندن.
هنوز سوزاندن در کار نبود.
قبرها چهار يا پنج لايه بود.
گودالها قيفي شکل بودند.
اجساد رو داخل اين گودالها مي انداختند
بايد اونها رو از سر تا پا مثل شاه ماهي قرار مي دادن.
پس اونها کساني بودند که قبرها رو دوباره کندند
و اجساد يهوديان ويلنا رو سوزوندند؟
بله
در اوايل ژانويه 1944 شروع به درآوردن اجساد کرديم.
وقتي آخرين قبر دسته جمعي رو باز کرديم,
تمام خانواده ام رو شناختم
کدوم عضو خانوادش رو تشخيص داد؟
مادرم و خواهرهام. با سه فرزندشون
همگي اون تو بودند
چطور تشخيصشون داد؟
ييدزاک دوگان: بازمانده ويلنا
چهار ماه بود که از دفنشون مي گذشت
و زمستان بود
کاملا خوب مونده بوند.
چهره و لباسهاشون رو شناختم
اخيرا کشته شده بودند؟
و اين آخرين قبر بود؟
برنامه نازي ها اين بود که قبرها باز بشن
از قبرهاي قديمي تر شروع کردند؟
قبرهاي آخر جديدتر بودند
ما از قبرهاي قديمي تر شروع کرديم که مربوط به گتوي اوليه بودند.
در اولين قبر 24000 جنازه بود.
هر چه عميق تر مي کنديم جنازه ها پهن تر مي شدن.
هر کدوم تقريبا يک تخته صاف بود.
وقتي سعي مي کرديم بگيريمشون خرد مي شدن,
بلند کردنشون غيرممکن بود
بايد قبرها رو بدون هيچ ابزاري باز مي کرديم.
به ما مي گفتند:"به کار کردن با دستهاتون عادت کنيد"
فقط با دستها؟
وقتي اولين قبرها رو باز کرديم,
از ناچاري شروع کرديم به گريه کردن.
اما آلمانها تا سر مرگ کتکمون زدند.
براي دو تا سه روز با سرعتي کشنده کار کرديم
بي هيچ ابزاري و دائم کتک مي خورديم
همگي گريه کرديد؟
آلمانها حتي استفاده از کلماتي مثل
جنازه" يا "قرباني" رو" ممنوع کرده بودند.
اجساد "قطعه" بودند قطعه چوب و قطعه گُه,
بدون هيچ استثنايي هر کس "کلمات "قرباني
يا "جنازه" رو به کار مي برد کتک مي خورد.
آلمانها مجبورمون کردن به اجساد بگيم
"فيگور"
مثل عروسک ها
يا لوازم کهنه
از اول بهشون گفته شده بود
"که چند تا از اين "فيگورها داخل قبرهاست؟
فرمانده گشتاپوي ويلنا گفته بود
حدود 9000 نفر اون داخل خوابيدن
"و مطلقا هيچ اثري از اونها نبايد باقي بمونه"
اواخر نوامبر 1942 بود.
اونها ما رو از محل کارمون تا اطاقکها,
همراهي کردند ناگهان
از آن قسمت اردوگاه که به آن
اردوگاه مرگ مي گفتند
شعله ها در ارتفاعي زياد زبانه کشيدند
در يک چشم بهم زدن تمام محوطه
و تمام اردوگاه انگار آتش گرفته بود.
شب شده بود
ما به اطاقکها رفته بوديم
و غذا مي خورديم
و از پنجره تماشا مي کرديم
رقص جذاب شعله ها رو
به هر رنگ قابل تصوري
قرمز زرد سبز بنفش
و ناگهان يک نفر ايستاد
مي دونستيم
که اون قبلا در وروشو خواننده اپرا بود.
اسمش اسلاو بود
رو به شعله ها کرد و آوازي رو خوند که
که من نمي شناختم
مي گفت:
"خدايا خدايا"
"چرا رهايمان کردي؟"
ريچارد گلازار بازل - سويس
پيش از اين هم ما" "در آتش فرو رفته بوديم,
اما هيچ وقت حريم مقدست را" "انکار نکرديم
به ييديش مي خواند
در حالي که در پشت سرش
شعله هاي سوزاني
که توسط آن
در نوامبر 1942 سوزاندن اجساد در تربلينکا,
آغاز شد ديده مي شد.
اولين بار بود که اين کار انجام مي شد
در آن شب ما مي دونستيم
که مرده ها ديگه دفن نخواهند شد,
آنها خواهند سوخت
تربلينکا
وقتي همه چيز آماده مي شد اونها سوخت مي ريختند
و آتش رو روشن مي کردند
براي باد قوي صبر مي کردن.
توده اجساد براي 7 تا 8 روز مي سوخت.
يک سطح بتوني در فاصله اي از اين توده قرار داشت,
و استخوانهايي رو که نسوخته بودند
براي مثال استخوانهاي بزرگ پا رو
به اون سطح مي برديم
يک صندوق بود با دو دستگيره,
ما استخوانها رو به آنجا حمل مي کرديم
تا آنها را
کاملا پودر کنند صندوق عالي کار مي کرد
استخوانهاي پودر شده
در کيسه هايي ريخته مي شد
و وقتي تعداد کيسه ها به حد نصاب مي رسيد
ما آنها را به رودخانه نارو مي برديم
و پودرها را در آب مي ريختيم تا با جريان آب شسته شوند
با رودخانه مي رفتند
از اون موقع تا حالا به لهستان برنگشتي؟
نه، خيلي وقتها دلم مي خواست
اما اونجا چي خواهم ديد؟
چطور باهاش روبرو بشم؟
مادر بزرگ و پدربزرگم در لدز دفن شدند
يکبار از يکي که به لهستان .....رفته بود شنيدم
که قصد دارن آرامگاهشون رو تخريب کنند
دولت زمين آرامگاه رو لازم داره
چطوري بايد براي ملاقات برگردم؟
پدربزرگ و مادربزرگت کي مردند؟
اونها؟
اونها خيلي سريع در گتو مردند
خيلي مسن بودند ظرف چند سال
پدربزرگم مرد سال بعدش هم مادربزرگم مرد
در گتو؟- آره-
پائولا بايرن سينسيناتي - آمريکا
بازمانده آشويتس
آرامگاه يهوديان لدز-لهستان
شهر آشويتس
خانم پيتريرا شما در آشويتس زندگي مي کنيد؟
آره اينجا بدنيا اومدم
و هيچ وقت از اين شهر خارج نشديد؟
نه هرگز
قبل از جنگ در آشويتس يهودي هم بود؟
حدود 80 درصد جمعيت شهر
حتي يک کنيسه اينجا داشتند
فقط يکي؟
فکرکنم
هنوز هست؟
نه از بين رفته
حالا يک چيز ديگه اونجاست
يهوديها در آشويتس قبرستان هم داشتند؟
هنوز هم هست الان بسته است
هنوز هست؟
آره
بسته؟ يعني چي؟
الان کسي اونجا دفن نمي شه
در ولوداوا کنيسه هم بود؟
بله و خيلي هم زيباست
از زمان حکومت تزارها بر لهستان تا حالا
اون کنيسه هنوز هست
حتي از کليساي کاتوليک قديمي تره
الان ازش استفاده نمي شه
کسي به اونجا نمي ره
اين ساختمونها تغيير هم کردند؟
اصلا. اينجا بشکه هاي شاه ماهي بود
و يهوديها ماهي مي فروختند
آخور و مغازه هاي کوچکي بودند
کاسبي يهوديها بود اينطور مي گه
اين خونه بارنهولتز بود
چوب مي فروخت
مغازه ليب شيتز اونجا بود لباس مي فروخت
اينجا مال ليختنشتاين بود
اون سمت چي بود؟
غذا فروشي
يهودي بود؟
اينجا خياطي بود
سوزن و پارچه هم مي فروختند
همين طور سه تا سلماني هم بود
پان فيليپويکز
- اينجا هم مال يهودي ها بود؟ - آره
اين يکي چي؟
اون هم همينطور
و اون پشتي؟
همش يهودي نشين بود
اون سمت چپي هم؟
آره
مال کي بود؟ برونشتاين؟
تو کار مصالح ساختمان بود
خيلي هم خوش چهره و با فرهنگ بود
اونجا هم يک آهنگر بود به اسم تپر
اون يک خونه يهودي بود
يک کفاش اينجا زندگي مي کرد
اسمش چي بود؟
يانکل؟
آره
به نظر مي رسه اين شهر در کل مال يهوديها بوده
آره چون حقيقت داره
لهستاني ها در حاشيه زندگي مي کردند مرکز شهر يهودي نشين بود
به سر يهوديان آشويتس چي اومد؟
اخراج شدن و به يک جاي ديگه فرستاده شدند
اما نمي دونم کجا
چه سالي بود؟
سال 1940 بود. من تازه به اين خونه اومدم
اين آپارتمان هم مال يهوديها بود
طبق اطلاعات ما
همونطور که مي گن يهوديهاي آشويتس رو به يک جاي ديگه بردند
به بنزن و سوسنويزک در سيلسي شمالي
آره چون شهرکهاي يهودي اونجا بودند
مي دونه که به سر يهودي هاي آشويتس چي اومد؟
فکر کنم آخرش همشون رو به اردوگاه آوردن
پس مي شه گفت دوباره به آشويتس برگشتند؟
آشويتس - بيرکناو
همه جور آدمي رو از هر جايي
به اينجا مي فرستادند
يهوديها به اينجا مي اومدند تا بميرن
چه فکري کردند وقتي يهوديهاي ولوداوا
همگي به زوبيبور فرستاده شدند؟
ولوداوا: 10 مايلي زوبيبور
چه فکري بايد مي کرديم؟
اين آخر خط اونها بود خودشون از قبل مي دونستند
چطور؟
حتي قبل از جنگ وقتي با يهوديها حرف مي زدي
مي دونستن نابود مي شن نمي دونه چطوري
حتي قبل از جنگ پيش آگاهي داشتند
چطور به زوبيبور برده شدند؟ پياده؟
وحشتناک بود خودش ديد
پياده بردنشون به يک ايستگاه به اسم اورکروبرک
اونجا اول پيرها رو سوار کردند
داخل ماشينهاي حمل احشام
بعد جوونترها رو
و در آخر بچه ها رو
از همه چيز بدتر بود: بچه ها رو همينطور پرتاب مي کردند روي بقيه
يهوديهاي زيادي در کولو بودند؟
خيلي زياد
بيشتر از لهستاني ها
چه بلايي سر يهوديهاي کولو اومد؟
کسي خودش ديده؟
پان فالبورسکي
آره وحشتناک بود
حتي آلمانيها هم نمي تونستند ببينند
وقتي يهوديها رو به ايستگاه بردند مي زدنشون
بعضي ها کشته شدند
يک گاري از عقب مي رفت تا اجساد رو جمع کنه
اونهايي که نمي تونستن راه برن همونجا کشته مي شدند؟
آره اونها مي افتادند
کجا اين اتفاق افتاد؟
يهوديها رو در کنيسه کولو جمع کردند
بعد به ايستگاه بردند
از اونجا قطارها به خلمنو مي رفتند
اين اتفاق براي همه يهوديهاي منطقه افتاد. نه فقط کولو
همه جا
همينطور يهوديها رو تو جنگلها مي کشتند
نزديک کاليز خيلي دور نيست
...يک تابلو بود
در ايستگاه تربلينکا يک تابلوي کوچک بود
نمي دونم که اصلا وارد ايستگاه شديم يا نه
شايد هم وارد ايستگاه نشديم
به هر حال همون جلو ....که صف بسته بوديم
يک تابلوي کوچک بود خيلي کوچک
"تربلينکا"
اولين بار بود که اسم تربلينکا رو مي شنيدم
چون هيچ کس نمي دونست اصلا جايي نبود
شهري نبود حتي يک روستاي کوچک هم نبود
جاده تربلينکا
....مردم يهود هميشه رويايي داشتند
....و اين رويا بخشي از زندگيشون بود
.....بخشي از مسيح موعودشون ....که يک روز
آزاد خواهند شد
اين رويا در گتو دامن آدم رو مي گرفت
....هر روز و هر شب
خواب چيزي رو مي ديدم که ذره اي خوبي در اون باشه
فقط يک رويا نبود
اميد بود که در خواب متبلور مي شد
اولين محموله از .....چستوخوا
در روز يوم کيپور اعزام شد
و روز قبل از سوکوث دومين محموله اعزام شد
من با اونها بودم
در قلبم مي دونستم که اوضاع درست نيست
چون وقتي پيرها و بچه ها .....رو هم با ما
همراه کردند، واضح بود که وضعيت خوب نيست
به ما گفتند ما رو به جايي مي برند تا کار کنيم
....اما يک پيرزن
....يا يک طفل يک ماهه يا پنج ساله
کجا قراره کار کنند؟
...احمقانه بود ... اما
انتخابي نداشتيم باور مي کرديم
آبراهام بومبا تل آويو
بازمانده تربلينکا
اون اينجا بدنيا اومده
در 1923
و از اون وقت همينجا بوده
همينجا زندگي کرده؟
همينجا
پس بخوبي مي دونه اينجا چه اتفاقي افتاده
طبيعتا
مي تونستي نزديک بشي و تماشا کني
زسلاو بورووي
اونها يک زمين اون طرف ايستگاه داشتند
براي کار روي زمين بايد از خط راه آهن مي گذشتند
پس مي تونست همه چيز رو ببينه
اولين قطار يهوديها رو يادش مياد؟
22 جولاي 1942 از ورشو؟
آره
بخوبي اولين محموله رو يادشه
و وقتي اون يهوديها رو به اينجا آوردند
مردم مي پرسيدند:"مي خوان باهاشون "چکار کنند؟
البته کشته شدند ولي هنوز کسي نمي دونست
وقتي مردم دستگيرشون شد که چه اتفاقي داره مي افته
وحشت زده شدند و مي گفتند
تا وقتي دنيا بوده
هيچ وقت کسي اين همه آدم رو اينطوري نکشته
در حالي که همه اينها جلوي چشمشون اتفاق مي افتاد
زندگي در جريان بود؟ کشاورزي مي کرديد؟
البته کار مي کردند
اما نه با رغبت هميشگي
بايد کار مي کردند
اما وقتي اين چيزها رو مي ديدند از خودشون مي پرسيدند
نکنه ما رو هم محاصره و دستگير کنند
نگران يهوديها هم بودند؟
خوب اون اينطور مي گه:
اگر من انگشتم رو ببرم اون دردي حس نمي کنه
اونها مي ديدند که يهوديها رو با قطار مي آرن
و به داخل اردوگاه مي برند و
اونها ناپديد مي شن
زمينش تو فاصله 100 ياردي اردوگاه بوده
در زمان اشغال آلمانها اونجا کار مي کرده
همونجا کار مي کرده؟
آره
مي ديد که چطور کشته مي شن
صداي فرياد رو مي شنيده مي ديده که
يک تپه کوچک هست. از اونجا ديده مي شد
چي مي ديده؟
با اينکه ممنوع بود. اما نمي شد نديده گرفت
اوکرايني ها شليک مي کردند
اما مي تونستند روي يک زمين در 100 ياردي اردوگاه کار کنند؟
آره
پس هر از چند گاهي يک نگاهي مي انداخته
وقتي اوکراينيها نگاه نمي کردند
با سر رو به پايين کار مي کرد؟
آره
کنار سيم هاي خار دار. از اونجا صداي فريادها وحشتناک بود
زمينش اونجا بود؟
آره دقيقا همونجا
کار کردن اونجا ممنوع نبود
پس اونجا کشاورزي مي کرده؟
آره. از اونجايي که الان اردوگاه هست
بخشي زمين اون بوده
خارج از اردوگاه بودند. اما همه چيز رو مي شنيدند
کار کردن نزديک اون فريادها اذيتش نمي کرد؟
اولش غير قابل تحمل بود اما بعد عادت کرد
به هر چيزي مي شه عادت کرد؟
آره
الان فکر مي کنه: غير ممکنه
اما واقعيت داشت
محموله ها مي رسيدند
هر کدوم 60 تا 80 واگن داشت
و دو لوکوموتيو بود
. که محموله ها رو به داخل اردوگاه مي برد
هر بار 20 واگن رو
واگنها خالي بر مي گشتند؟
آره
يادش مي ياد؟
اينطور اتفاق مي افتاد:
لوکوموتيوها 20 واگن رو به داخل اردوگاه مي بردند
يک ساعت طول مي کشيد
بعد واگنهاي خالي بر مي گشتند.
بعد 20 واگن بعدي رو مي بردند در همين حال
آدمهاي 20 واگن اول مرده بودند
اونها صبر مي کردند. گريه مي کردند
تقاضاي آب مي کردند. مي مردند
بعضي وقتها در هر واگن تا 170 نفر بودند همه هم لخت
مي گه اينجا به يهوديها آب مي دادند
کجا؟
اينجا. وقتي قطار مي رسيد. به يهوديها آب مي دادند
چه کسي به يهوديها آب مي داد؟
ما. لهستاني ها
.....يک چاه بود. ما آب مي کشيديم و
خطرناک نبود؟
خيلي زياد
براي دادن يک ليوان آب ممکن بود آدم بکشند
اما به هر حال بهشون آب مي داديم
در زمستان اينجا خيلي سرده؟
بستگي داره
مي تونه به منفي 15 تا 20 درجه برسه
براي يهوديها کدوم سخت تر بود؟ تابستان يا زمستان؟
منظورم اينجاست
اون فکر مي کنه زمستون بخاطر سرما
اونقدر در واگنها فشرده بودند که اونجا سردشون نمي شد
تابستان خفه کننده بود از گرما
يهوديها تشنه مي شدند سعي مي کردند بيرون بيان
وقتي مي رسيدند داخل واگنها جنازه هم بود؟
معلومه
اونقدر فشرده بودند که حتي زنده ها هم
روي اجساد مي نشستند. چون جا نبود
مردم اينجا که نزديک قطارها بودند
از شکاف واگنها نگاه نمي کردند؟
چرا. بعضي مواقع مي شد نگاه کرد
وقتي اجازه داشتند حتي آب هم مي دادند
يهوديها چطور سعي مي کردند فرار کنند؟
درها که بسته بود. چطور بيرون مي اومدند؟
از پنجره ها
سيم هاي خاردار رو پاره مي کردند
و از پنجره ها مي اومدند
البته مي پريدند
بعضي مواقع عمدا
روي زمين مي نشستند
تا نگهبانها بيان و با تير بزننشون
از پنجره واگن مي پريدن عجب صحنه اي
يک بار يک مادر و بچه اش
از پنجره پريدن
- يهودي؟ - آره.
سعي کرد فرار کنه
با تير به قلبش زدند
کي رو ... مادره رو؟
آره. مادره
اين آقا زمان زيادي اينجا بوده. فراموش نمي کنه.
مي گه الان نمي تونه بفهمه که چطور يک انسان
مي تونه يک همچين کاري رو با يک انسان ديگه بکنه
غير قابل تصوره فراتر از فهمه
يکبار که يهوديها آب خواستند يک اوکرايني جلو اومد
و دادن آب رو ممنوع کرد
يک زن يهودي که آب مي خواست
ظرفش رو به طرف سر نگهبان پرتاب کرد
اوکرايني عقب رفت
شايد ده يارد. بعد واگن رو به گلوله بست
خون و مغز همه جا رو گرفت
خيلي ها درها رو باز مي کردند
يا از پنجره ها فرار مي کردند
بعضي مواقع اوکرايني ها به ديوار واگن ها شليک مي کردند
مخصوصا شبها
وقتي يهوديها با هم صحبت مي کردند همون طور که نشون داد
اوکرايني ها سکوت مي خواستند
و مي گفتند ... مي گفتند خفه شيد
پس يهوديها خفه مي شدند و نگهبانها مي رفتند
بعد يهوديها دوباره شروع به صحبت به زبان خودشون مي کردند
همونطور که گفت: را-را-را
منظورش از لا-لا-لا چيه؟ چي رو داره تقليد مي کنه؟
زبونشون رو
نه.ازش بپرس
سر و صداي يهوديها چيز خاصي بود؟
يهودي حرف مي زدند
آقاي بورووي يهودي مي فهمه؟
نه
.....ما در واگني بوديم که
به شرق مي رفت
يک چيز جالب اتفاق افتاد
شايد گفتنش خوب نباشه اما به هر حال من مي گم
....اکثر مردم ....نه فقط اکثريت
بلکه 99 درصد لهستانيها
وقتي قطار رو مي ديدند .....که عبور مي کنه
به ما ها که مثل حيوان ....اون داخل حبس بوديم و
....فقط چشمانمون به بيرون نگاه مي کرد
مي خنديدند
اونها خوشحال بودند که دارن از شر يهوديها خلاص مي شن
....چيزهايي که در واگن اتفاق مي افتاد
....هل دادنها و فريادها
"بچه ام کجاست؟" "فلان چيزم کجاست؟"
"يک کم آب بدين"
مردم نه از گرسنگي بلکه اول از خفگي مي مردند
گرم بود ....اين شانس يهودي ما بود که
....در سپتامبر، که معمولا هوا بارانيه و
خنکه اون موقع مثل جهنم داغ بود
ما چيزي اون داخل نداشتيم
براي يک طفل ....مثل طفل خودم که يک ماهش بود
يک قطره آب هم نبود
و نه يک قطره آب براي مادرش و نه براي هيچ کس
از پشت لوکوموتيوش صداي جيغ مي شنيده؟
معلومه. چون لوکوموتيو کنار اردوگاه بود
فرياد مي زدند آب مي خواستند
فريادهايي که از واگنهاي نزديک لوکوموتيو بودند
خيلي واضح شنيده مي شدند
مي شد بهش عادت کرد؟
نه
خيلي فرساينده بود
مي دونست که آدمهاي داخل واگنها مثل خودش انسان هستند
آلمانها به اون و بقيه کارگرها
مشروب مي دادند
بدون مشروب نمي شد کار رو انجام داد
اين يک حق ويژه بود
که پول نمي دادن ولي مشروب چرا.
کساني که در قطارهاي ديگه کار مي کردند اين حق ويژه رو نداشتند
هنريک گاوکوفسکي
تا قطره آخرش رو مي خورد چون بدون مشروب
نمي شد بوي گند اردوگاه رو تحمل کرد
حتي با پول خودشون مشروب بيشتري مي خريدند
تا مست کنند
ما صبح رسيديم
حدود ساعت 6 شايد هم 6:30
اونطرف خط آهن
قطارهاي بيشتري ايستاده بودند
....و وقتي نگاه کردم
.....حدود 18 يا ....بيست
و حتي تعداد بيشتري واگن ديدم که بر مي گردند
....حدود 1 ساعت
واگنهايي رو ديدم که بر مي گردند اما خالي بودند
قطار خودم تا ساعت 12 اونجا موند
از ايستگاه تا سکوي داخل اردوگاه
چند مايل بود؟
چهار
وقتي اونجا در ايستگاه توقف کرديم
....و منتظر ورود به تربلينکا بوديم
بعضي از اون افسران اس اس آمدند
و پرسيدند که چي همراهمون داريم
"بعضي ها طلا دارند"
"بعضي ها الماس دارند" "اما همه ما آب مي خوايم"
گفتند "باشه! جواهراتتون رو تحويل بدين تا آب بهتون بديم"
اونها رو گرفتند، ولي از آب خبري نشد
آبراهام بومبا
سفرتون چقدر طول کشيد؟
....سفر ما از چستوخوا تا تربلينکا
....حدود 24 ساعت طول کشيد
با احتساب توقف در ورشو
و احتساب توقف در ايستگاه تربلينکا تا ورود به خود اردوگاه
ما آخرين قطار بوديم که اون روز وارد شديم
اما همونطور که قبلا هم گفتم
خيلي قطارها رو هم ديدم که دارند برمي گردند اما کسي داخلشون نبود
به خودم گفتم
به سر مردم چي اومده ....چرا قطارها دارند
خالي برمي گردند؟
ما دو روز تو راه بوديم
در روز صبح دوم
از چک اسلواکي خارج شديم
و به سمت شرق رفتيم
نگهبانان قطار اس اس نبودند
پليس ويژه بودند
با اونيفورم سبز رنگ
ما در واگنهاي مسافراتي معمولي بوديم
همه صندلي ها اشغال شده بود
نمي شد انتخاب کرد
همه شماره گذاري شده و تعيين شده بود
در بخش من يک زوج پير بود
هنوز يادمه: پيرمرد رو
که هميشه گرسنه بود و پيرزن سرکوفتش مي زد
مي گفت همه غذاها رو خورده و چيزي
براي آينده نمونده
ريچارد گلازار
بعد در روز دوم من
"يک تابلو ديدم:"مالکينيا
يک کم جلوتر رفتيم
بعد خيلي آروم قطار
از مسير اصلي خارج شد و
با سرعت کم وارد مسيري جنگلي شد
تونستيم يک پنجره را باز کنيم
پيرمرد کوپه ما
يک پسر رو بيرن قطار ديد
گاوها مي چريدند...
با علامت از پسرک پرسيد
"ما کجا هستيم؟"
و پسرک يک اداي عجيب درآورد
روي گردنش
لهستاني بود؟
لهستاني
کجا بود؟ ايستگاه؟
همونجا که قطار ايستاد
يک طرف جنگل بود
و طرف ديگر کشتزارها
کشاورزي هم در زمينها بود؟
گاوها رو مي شد ديد
همين طور اون پسر جوون به ما نگاه مي کرد
کشاورز بود
و يک نفر ازش سوال کرد؟
نه به کلام. بلکه به اشاره
"اينجا کجاست؟"
و اون علامت داد اينطوري
ما واقعا خيلي
بهش توجه نکرديم
نمي شد منظورش رو فهميد
يک بار يهوديهاي خارجي رو آوردند به اين چاقي
اينقدر چاق؟
در واگنهاي مسافرتي
يک واگن غذا خوري بود نوشيدني هم مي خوردند
و حتي پياده روي هم مي کردند
مي گفتند که اونها رو به يک کارخونه مي برند
حتما وقتي رسيدند فهميدند منظور از کارخونه چيه
ما علامت مي داديم...
چطوري؟
که قراره که کشته بشن
مردم اون علامتو مي دادن؟
مي گه يهوديها باور نمي کردند
اما منظور از اون علامت چي بود؟
يعني مرگ منتظرشونه
مردمي که شانس نزديک شدن
به يهوديها رو پيدا مي کردند هشدار مي دادن
خودش هم علامت مي داد؟
يعني قراره بميرن. کشته بشن
آره
حتي يهودي هاي خارجي از بلژيک يا چک اسلواکي
و فرانسه
و يا هلند
اينها نمي دونستند اينجا چه خبره
اما يهوديهاي لهستاني مي دونستند
در شهرهاي کوچک منطقه
خبرها پيچيده بود
پس يهوديهاي لهستاني آمادگي داشتند اما خارجيها نه
به کي هشدار مي دادين؟ فقط به يهودهاي لهستان؟
به همشون
مي گه يهودي هاي خارجي رو در واگن هاي مسافرتي مي آوردند
همگي لباس مناسب و نو داشتند
داخل واگنها حتي گل بود و اونها ورق بازي مي کردند
تا اونجا که من مي دونم اين خيلي ناياب بود
حمل يهودي ها تو واگن مسافرتي رو مي گم
اکثرا با واگن حمل احشام مي اومدند
واقعيت نداره
درست نيست؟
خانم گاوکفسکي چي گفت؟
گفت شوهرش ممکنه خيلي چيزها رو نديده باشه
مي گه ديده
يکبار در ايستگاه مالکينيا
يک يهودي خارجي قطار رو ترک کرد
تا يک چيزي از کافه بخره
قطار راه افتاد و اون دنبال قطار دويد
تا بهش برسه
نگهبانها کمک کردند سوار بشه
اون يهوديها خونسرد و مطمئن بودند
و اون بهشون علامت مي داده
در اصل به همشون
يعني مي رفته روي سکو ازش بپرس
آره. مسير خيلي تغيير نکرده
وقتي نگهبانها نگاه نمي کردند
علامت مي داد
از آقاي گاوکفسکي بپرس چرا اينقدر ناراحته
چون ديده آدمها رو به کشتارگاه ببرند
الان دقيقا کجا هستيم؟
خيلي دور نيست. يک مايل و نيم از اينجا
اردوگاه رو مي گي؟
اون راه باريکه چيه که اشاره مي کنه؟
جاييکه خط آهن ورودي اردوگاه بود
از آقاي گاوکفسکي بپرس جدا از محموله هايي که
از ورشو و بياليستوک به ايستگاه تربلينکا
مي آورد
هيچ وقت هم شخصا قطار رو
از ايستگاه تربلينکا به داخل اردوگاه رونده؟
زياد اين کار رو مي کرد؟
دو تا سه بار در هفته
براي چه مدتي؟
يک سال و نيم
يعني در طول عمر اردوگاه
اينجا سکوها هستند
اون از اينجا با لوکوموتيو جلو مي رفت
در حاليکه 20 واگن بهش متصلند
نه اونها از جلو بودند
اونها رو هل مي داد؟
آره لوکوموتيو پشت بود
در فوريه 1942 اينجا
بعنوان کمک سوزنبان استخدام شدم
ساختمان ايستگاه و خط آهن و سکو
در اين سالها تغييري هم کردند؟
اصلا
اردوگاه دقيقا از کجا شروع مي شد؟
يان پيوونسکي
بهتون نشون مي دم
اينجا
يک نرده بود که از اينجا تا اون درختها مي رفت
و يک نرده ديگه که از اون طرف به درختهاي اونجا مي رفت
پس الان داخل محوطه اردوگاه هستم؟
درسته
الان در 50 فوتي ايستگاه هستم
و حالا خارج اردوگاه هستم
آره
پس اين طرف لهستاني ها هستند و اون طرف مرگ
بله
به دستور آلمانها کارگرهاي لهستاني قطارها رو جدا مي کردند
لوکوموتيو 20 واگن رو مي گرفت
و بسمت خلم مي رفت
وقتي به سوييچ مي رسيد
واگنها رو بسمت اون يکي ريلي که مي بينيد مي برد
سکوهاي اردوگاه اونجا بودند.
پس ما الان بيرون اردوگاه هستيم
و اينجا به اردوگاه وارد شديم
برخلاف تربلينکا اينجا ايستگاه بخشي از اردوگاهه
و در اين نقطه ما داخل اردوگاهيم
اين خط داخل اردوگاه بود
و دقيقا همين طور بود؟
آره. همون خطه
از اون وقت تغييري نکرده
جايي که الان هستيم رو بهش سکو مي گفتند؟
بله. اونهايي که قرار بود کشته بشن اينجا پياده مي شدند
پس اينجايي که الان هستيم
جاييه که 250000 يهودي قبل از ورود به اتاقهاي گاز قدم گذاشتند
بله
يهوديهاي خارجي با واگنهاي مسافرتي مي اومدند؟
هميشه نه
معمولا ثروتمندترين يهوديها
از بلژيک هلند و فرانسه
با واگنهاي مسافرتي
حتي واگنهاي درجه 1 مي اومدند
نگهبانها معمولا با اونها بهتر تا مي کردند
مخصوصا با محموله هاي يهودي اروپاي غربي
وقتي به اينجا مي رسيدند
لهستانيها زنهايي رو مي ديدند که آرايش مي کردند و موهاشونو شانه مي کشيدند
در حاليکه از اتفاقي که قراره براشون بيفته کاملا ناآگاه بودند
به خودشون مي رسيدند
و بخاطر نگهبانها لهستانيها نمي تونستند بهشون هشدار بدن
تماس با قربانيها ممنوع بود
حدس مي زنم که اون روزها هم به خوبي امروز بودند
متاسفانه حتي بهتر از امروز هم بودن
رودلف وربا نيويورک-آمريکا
بازمانده آشويتس
يک محلي بود که بهش "سکو" مي گفتند
همونجايي بود که يهوديها و قطارها
از اونجا وارد آشويتس مي شدند
شب و روز ميومدند
بعضي مواقع يکبار در روز و گاهي 5 بار در روز
از همه جاي دنيا ميومدند
من از 18 آگوست 1942 تا 7 ژوئن 1943
اونجا کار کردم
قطارها رو مي ديدم که يکي پشت ديگري وارد مي شدند
...در اون يک سال حداقل
دويست قطار رو شمردم
انقدر اين صحنه رو ديدم که بَرام عادي شد
آدمها در اروپا ناپديد مي شدند و گذرشون به اونجا مي افتاد
کاملا ناآگاه از اينکه بر سر قبلي ها چي اومده
....اون توده آدم رو
مي دونستم که فقط دو ساعت بعد ....از رسيدن به اونجا
نود ونه درصدشون کشته خواهند شد اين رو مي دونستم
....با اينحال برام قابل درک نبود که
آدمها به همين راحتي محو بشن
هيچ اتفاقي نمي افتاد فقط نوبت قطار بعدي مي رسيد
هيچ کس نمي دونست بر سر محموله قبلي چي اومده
و اين اتفاق ماهها و ماهها تکرار شد
آشويتس-بيرکناو
:اينطوري اتفاق مي افتاد
اول اعلام مي شد که يک محموله يهودي ساعت 2 شب قراره برسه
وقتي قطار به آشويتس مي رسيد
اس اس رو مطلع مي کردند
يک مامور اس اس ما رو بيدار مي کرد ما بايد بيدار مي شديم
و به سکو مي رفتيم
ما رو شبانه به سکو اسکورت مي کردند
حدود 200 نفر بوديم
چراغها رو روشن مي کردند
يک سکو بود که اطراف سکو چراغها روشن بودند
زير اون چراغها يک گردان از اس اس بود
هر 10 يارد يک مرد مسلح اس اس ايستاده بود
....ما در وسط بوديم ....زنداني اونها بوديم
در انتظار قطار و دستورات بعدي
وقتي اين مراحل طي مي شدند قطار وارد مي شد
با يک سرعت خيلي آهسته ميومد
لوکوموتيو که در جلو بود
از کنار سکو بالا ميومد
و بعد خط آهن به پايان مي رسيد
همه مسافران قطار هم به آخر خط مي رسيدند
و بعد قطار متوقف مي شد
اعضاي اون سازمان جنايتکار سکو رو تصرف مي کردند
در مقابل هر دو يا سه واگن
بعضي مواقع هم در برابر هر واگن
....يک سرگروهبان اس اس
با کليدي در دست مي ايستاد و قفلها رو باز مي کرد
چون درب واگنها قفل بودند
....البته در داخل آدمها بودند
که از پنجره ها نگاه مي کردند بدون اينکه بفهمند چه اتفاقي داره مي افته
قطار در طول سفر 10 روزه خيلي جاها مي ايستاد
اما کسي نمي دونست که اين توقفگاه آخر چجور جاييه
درها باز مي شدند
:اولين دستور اين بود
"همه بيرون"
براي اينکه وضعيت رو روشن کنند ....با چوب به
واگنها و آدمها مي زدند
آدمهاي داخل واگن مثل ساردين بودند
آشويتس-بيرکناو
اگر تعداد محموله ها در روز ....به پنج يا شش مي رسيد
سرعت تخليه واگنها هم بيشتر مي شد
از فحش و باتوم و شلاق استفاده مي شد
بعضي وقتها هم افراد اس اس يکجور ديگه رفتار مي کردند
اصلا جاي تعجب نداشت که خلق و خوي ديگه اي داشته باشند
:و با طنز به زندانيه بگن
"صبح بخيرخانم...ممکنه بيرون تشريف بياريد؟"
جدي؟- اه.بله-
"چقدر خوبه که اومديد! متاسفيم که سفر راحت نبود"
"اما اوضاع از الان ديگه فرق مي کنه"
وقتي به تربلينکا اومديم
نمي دونستيم که اونجا کي به کيه
بعضي بازوبند داشتند قرمز يا آبي
گروههاي يهودي بودند
از قطار بيرون ريختيم
همديگه رو هل مي داديم
و همديگه رو گم مي کرديم
صداي گريه و فرياد همه جا رو گرفته بود
....وقتي بيرون اومديم، راه افتاديم
بعضي ها به راست بعضي ها به چپ
زنها به چپ و مردها به راست
حتي فرصت نداشتيم به همديگه نگاه کنيم
چون با هر چيزي که به دستشون ....مي رسيد
به سرمون مي زدند
خيلي خيلي دردناک بود
آدم نمي فهميد که چه اتفاقي داره مي افته
فرصت فکر کردن نداشتيم
فقط صداي گريه شنيده مي شد
تنها چيزي که مي شنيدي صداي زوزه آدمها بود
ناگهان فريادها و نعره ها شروع شد
"بيرون. همه بيرون"
فريادهاي زياد. هرج ومرج.
"بيرون. بياين بيرون
"چمدونها رو رها کنيد"
ما همديگر رو لگد کرديم و بيرون آمديم
مرداني رو ديديم
که نوار آبي به بازو داشتند
بعضي هاشون باتوم داشتند
مرداني هم از اس اس بودند
يونيفورمهاي سبز
و يونيفورم هاي سياه
ما يک توده بوديم
و توده هر چيزي رو سر راهش مي شوره و مي بره
نمي شد مقاومت کرد
توده بايد به يک جاي ديگر مي رفت
ديدم که مردم لباسهاشونو در مي آرن
بعد شنيدم: "لخت شين. بايد ضد عفوني بشيد"
در حالي که لخت بودم و صبر مي کردم
متوجه شدم که
مردان اس اس بعضي ها رو جدا مي کنند
و به اونها مي گفتند که لباس بپوشند
يک مرد اس اس ناگهان جلوي من توقف کرد
و به من نگاه کرد و گفت:
"آره. تو هم همين طور لباس بپوش"
"قراره اينجا کار کني و اگه کارت خوب باشه"
مي توني يک کاپو بشي "رهبر يک دسته"
من در قطار برهنه منتظر بودم
يک نفر اومد و گفت "تو،تو،تو ... بيايد بيرون"
ما بيرون اومديم اونها ما رو بردند به گوشه اي
بعضي ها در قطار
حدس مي زدند قراره چي بشه و مي دونستند
براي مدت زيادي زنده نمي مونند
مردم به هم فشار مياوردند نمي خواستند برن
بعضي ها هم مي دونستند قراره کجا برن
به اون درب بزرگ
صداي نعره و گريه و فريادها
فضا رو گرفته بود
تحمل ناپذير بود
صداي گريه و فرياد ....براي روزهاي متوالي
در ذهن و گوش آدم زنگ مي زد
شبها هم همينطور
شبها آدم نمي تونست از طنين صداها بخوابه
ناگهان همه چيز متوقف شد
انگار يکي دستوري داده باشه
کاملا ساکت شد
.....اونجا که مردم وارد شده بودند
انگار همه چيز مرده بود
بعد به ما گفتند که بايد کل اونجا رو تميز کنيم
حدود 2000 نفر اون بيرون
لباسهاشون رو درآورده بودند
بايد همه چيز رو جابجا مي کرديم و اونجا رو تميز مي کرديم
و بايد ظرف چند دقيقه اين کار رو مي کرديم
بعضي آلمانيها و بقيه ....مامورين
فکرکنم اوکراينيها ....شروع کردند به فرياد کشيدن
و کتک زدن ما..... تا ما رو وادار به عجله کنند
ما لباسها رو سريعا
به ساختمان اصلي منتقل کرديم
همينطور کفشها و بقيه چيزها رو
.....ظرف زماني کوتاه انگار هيچ اتفاقي اونجا نيفتاده بود
انگار اصلا مردمي به اونجا نيامده بودند
ردي از هيچ چيز باقي نمونده بود
مثل يک حقه جادويي همه چيز ناپديد شده بود
بيرکناو: سکو
هر وقت يک قطار مي رسيد
کل سکو مطلقا از وجود همه چيز پاکسازي مي شد
هيچ رد و اثري از محموله قبلي باقي نمي موند
هيچ چيز
ما رو به سربازخونه ها بردند
همه جا بوي گند مي داد
در يک کپه در هم و بر هم
که ارتفاعش 5 فوت مي شد
وسايلي بودن که قربانيها با خودشون آورده بودند
لباس و ساک
همه چيز
در يک فضاي بزرگ روي هم چيده شده بودند
و در روي اون مامورها مثل شيطان
بالا و پايين مي کردند
و دسته بندي مي کردند
و دسته ها رو بيرون مي بردند
من رو به يکي از اين مامورها تحويل دادند
روي بازوبندش نوشته بود: "رهبر دسته"
اون فرياد مي زد و من فهميدم
که من هم بايد لباسها رو دسته بندي کنم
و به يک جاي نامعلوم ببرم
موقع کار ازش پرسيدم:
"چه خبره اينجا؟ مردم...لختها کجا رفتند؟"
و اون جواب داد: "مردن...همه مردن"
اما دستگيرم نشد باور نمي کردم
اون از کلمات ييديش استفاده کرده بود
اولين بار بود که مي شنيدم ييديش حرف بزنند
خيلي بلند نگفت
و ديدم که اشک توي چشمهاش جمع شد
بعد ناگهان شروع به فرياد زدن کرد
و باتومش رو بلند کرد
از گوشه چشم ديدم که يک مرد اس اس داره طرف ما مي ياد
و فهميدم که ديگه نبايد سوالي بپرسم
و با يک بسته به بيرون دويدم
....در همون وقت ما شروع به کار
در اونجا کرديم اسمش تربلينکا بود
هنوز هم باور نمي کردم
که در آنسوي دروازه هايي
که مردم رفته بودند و ناپديد شده بودند، چه اتفاقي افتاده بود
همه چيز دوباره ساکت شده بود
....ما از مردمي که قبل از ما
اونجا کار مي کردند پرسيديم بر سر بقيه چي اومده؟
اونها گفتند "يعني نمي دونيد"
"در اتاقهاي گاز ترتيبشون رو دادند"
هيچ چيز از دهنمون در نميومد
انگار سنگ شده بوديم
نمي دونستيم سر زن و بچه مون چي اومده
"زن و بچه چيه؟ همه مردند"
چطور مي تونستند اين همه آدم رو يکجا بکشند؟
راهش رو مي دونستند
به تنها چيزي که فکر مي کردم دوستم کارل اونگر بود
او در عقب قطار بود
در بخشي که جدا شده بود و هنوز بيرون اردوگاه بود
نياز داشتم کسي باهام باشه
بعد اون رو ديدم که در زمين شماره 2 بود
اون هم نجات يافت
در راه يک جورايي فهميد. مي دونست
به من نگاه کرد
تنها چيزي که به من گفت: "ريچارد. مادرم.پدرم.برادرم..."
در راه فهميده بود
ملاقاتت با کارل
چه زمان بعد از رسيدنت اتفاق افتاد؟
حدود 20 دقيقه بعد از رسيدنمون به تربلينکا
بعد اتاقک رو ترک کردم
و به اون سالون بزرگ نگاه کردم
و بزودي فهميدم :که اسم اون محل "سالون" هست
"محل طبقه بندي کردن"
زير کوهي از اشيا دفن شده بود
کوهي از کفش و لباس به ارتفاع 30 فوت
بهش فکر کردم و به کارل گفتم:
"مثل يک طوفانه يک درياي خشمگين"
"ما کشتي شکسته ايم و هنوز زنده ايم"
"هيچ کار نبايد بکنيم"
"بجز مراقب امواج جديد بودن"
"و شناور شدن بر روي موج"
"آماده بودن براي موج بعدي"
"و پشت سر گذاشتن امواج به هر قيمتي. همين"
روز همينطوري مي گذشت
بدون هيچ چيز، بدون آب
بدون آب براي 24 ساعت بدون هيچ چيز
نمي تونستيم چيزي بنوشيم چيزي هم نمي تونستيم بخوريم
غيرممکن بود
فکرش رو مي کرديم که .....يک ساعت پيش
عضوي از يک خانواده بوديم يک پدر يا شوهر بوديم
و حالا ناگهان همه چيز مرده بود
داخل يک پادگان مخصوص رفتيم
اونجا من در کنار راهرو خوابيدم
اونشب
وحشتناکترين شب ما بود
....چون خاطراتي که
.....که از گذشته داشتيم
شاديها و خوشيها ....تولدها و ازدواجها
ناگهان دود شدند و به هوا رفتند
بدون هيچ گناهي محو شده بوديم
چون اين مردم گناهي نداشتند
تنها گناهشون يهودي بودنشون بود
اکثر ما شب رو بيدار مونديم
سعي کرديم به هم دلداري بديم با اينکه ممنوع بود
کاپوها هم در همون پادگان خوابيده بودند
اجازه نداشتيم با هم حرف بزنيم
اجازه نداشتيم نظري ابراز کنيم
تا اينکه صبح شد ....ساعت 5 صبح
از پادگان خارج شديم
....وقتي سر صبح ما رو فرا خواندند
از گروه ما، 4 يا 5 نفر مرده بودند
نمي دونم چطوري
احتمالا با خودشون سيانيد يا سَم داشتند
خودشون رو مسموم کردند
بعضي هاشون دوستان نزديک من بودند
هيچ چيز نگفتند
ما نمي دونستيم که سم بهمراه دارند
سبزيجات و خاک همه جا بود
در شب به سربازخانه ها بر مي گشتيم
زمينش خاکي بود
چيز ديگه اي نبود
همونجا که ايستاده بوديم ولو مي شديم
نيمه خواب مي شنيدم که
بعضي ها خودشون رو دار مي زدند
تقريبا معمولي بود هيچ واکنشي نشون نمي داديم
انگار براي همگي عادي شده بود
پشت دروازه هاي بسته تربلينکا
مرگ بود بايد هم مرگ مي بود
چون کسي قرار نبود زنده بمونه
تا بتونه يک روز شهادت بده
همون موقع اين رو مي دونستم
درست سه ساعت بعد از
رسيدن به تربلينکا
برلين
اينجا ديگه خونه ما نيست
ديگه وطن ما نيست
وقتي مي شنوي که ميگن: "ما نمي دونستيم" يا "ما خبر نداشتيم"
.....مي گن چيزي نديدند
"يهوديها در شهر ما بودند"
"و بعد ناپديد شدند"
"ما نمي دونيم چي به سرشون اومد"
همه مي دونستند! ندونستن غيرممکن بود
يک شبه که اتفاق نيفتاد دو سال زمان برد
هر شب مردم رو از خونه هاشون بيرون مي کردند
چطور ممکنه اين چيزها رو نديده باشند؟
اون روز رو يادمه که که برلين "يهود زدايي" شد
مردم عجله داشتند که در خيابانها نمانند
خيابانها کاملا خالي شدند
کسي نگاه نمي کرد همه عجله داشتند خريد بکنند و برند
شنبه بود و همه مي خواستند براي يکشنبه خريد کنند
پس خريد مي کردند و بعد با عجله بر مي گشتند خونه
کاملا يادمه ....چون ديديم که
نيروهاي پليس خيابانهاي برلين ....رو تصرف کردند و
مردم رو از خونه هاشون بيرون کشيدند
....از خانه ها و کارخانه ها ...از همه جا
يهوديها رو جمع آوري کردند
اونها رو داخل "کلو" حبس کردند
اين "کلو" يک رستوران بود
يک رستوران بزرگ
از اونجا، اونها رو به مقاصد مختلف فرستادند
....اغلب اونها رو با قطار از
از ايستگاه گرونوالد منتقل مي کردند
از اون روز ....احساس کردم
که کاملا تنهام کاملا منزويم
چون مي دونستم که ما جزو معدود افراد باقيمانده هستيم
نمي دونستم چند نفر ديگه هم مخفي شده اند
از اينکه خودم رو تحويل نداده بودم احساس گناه مي کردم
....از اينکه از تقديري فرار کرده بودم که
ديگران رو به دام انداخته بود
ديگه گرماي انساني در کار نبود
ديگه دوستي باقي نمونده بود
"سر السا چي اومده؟هانس کجاست؟"
"اونها رو کجا بردند؟"
"خدايا بر سر بچه ها چي مياد؟"
در اون روز وحشتناک اينها افکار ما بودند
افکار تنهايي و شرم
شرم از اينکه چرا باهاشون نرفتيم
چرا زنده مونديم؟ چي باعث شد اين کار رو بکنيم؟
چرا از تقدير گريختيم؟ از سرنوشت مقدر هم کيشانمون؟
اينگه دوتسکرون متولد برلين
دوران جنگ را بطور مخفيانه
از سر گذراند
او اکنون در اسراييل به سر مي برد
:فرانس زوخومل سرگروهبان اس اس
آماده اي؟
- آره - پس مي تونيم ...
شروع کنيم
قلبت چطوره؟ همه چيز مرتبه؟
قلبم ... الان خوبه
اگر درد داشتم بهت مي گم
اون وقت بايد قطع کنيم
البته
.....اما سلامتت در کل
هواي امروز مناسب حالمه
فشار هوا بالاست اين برام خوبه
وضعت خوب به نظر مي رسه
بيا با تربلينکا شروع کنيم
حتما
فکرکنم اينطور بهتره
ممکنه يک توصيفي از
تربلينکا در اختيار ما بگذاري
وقتي رسيدي چطور به نظرت رسيد؟
فکر مي کنم حدود آگوست رفتي اونجا؟
بيست يا بيست وچهار آگوست؟
هجدهم بود؟
دقيق نمي دونم حدود 20 آگوست
با هفت نفر ديگه به اونجا رسيدم
از برلين؟
از برلين
از لوبلين؟
از برلين به ورشو و از ورشو به لوبلين
دوباره از لوبلين به ورشو و از ورشو به تربلينکا
اون موقع تربلينکا چطوري بود؟
تربلينکا با تمام ظرفيت کار مي کرد
با تمام ظرفيت
تمام ظرفيت
قطارها ميومدند
گتوي ورشو در حال تخليه شدن بود
سه قطار در هر دو روز مي رسيدند
هر کدوم 3، 4 يا 5هزار نفر رو مياوردند
همه هم از ورشو
اما در همون موقع قطارهاي ديگه اي هم ميومد
از کيلس و جاهاي ديگه
پس سه قطار وارد مي شدند
و از اونجا که حمله به استالينگراد .....خوب پيش نمي رفت
قطارها در حاشيه ايستگاه رها مي شدند
در ضمن .....واگنها فرانسوي و
از جنس فولاد بودند
پس از هر 5000 يهودي که به تربلينکا مي رسيد
حدود 3000 همون اول مرده بودند
....اونها در
واگنها کمرشون مي شکست
و مي مردند
اونهايي هم که پياده مي شدند ....نيمه مرده و
نيمه ديوانه بودند
در قطارهايي که از ...کيلس و
.....جاهاي ديگه ميومدند
بيشتر از نصفي مي مردند
ما اونها رو اينجا اينجا و اينجا
انبار مي کرديم
هزاران جسد رو
روي هم مي گذاشتيم
روي سکوها؟
روي سکوها
مثل قطعات هيزم
در ضمن
يهوديهاي هنوز زنده تا دو روز اونجا مي موندند
اتاق گاز کوچک اردوگاه ديگه توانايي کشتن اينهمه آدم رو نداشت
با اينکه روز و شب هم در حال کار بود
مي شه لطفا به دقت .....احساس اوليه ات رو
از تربلينکا بگي؟
مهمه که توضيحت دقيق باشه
....اولين احساس من از تربلينکا
و احساس بعضي هاي ديگه وحشتناک بود
....چونکه به ما نگفته بودند
چطوري.....دارن اونجا آدم مي کشند
از قبل به ما نگفته بودند
نمي دونستي؟
نه
باورش سخته
اما واقعيت داره من نمي خواستم برم
اين در دادگاه من ثابت شد
:به من گفتند
".....آقاي زوخومل، اونجا کارگاههاي بزرگي براي"
"خياطي و کفاشي هست"
و شما از اونها محافظت" "خواهي کرد
اما مي دونستي که يک اردوگاهه؟
:آره به من گفته بودند
"پيشوا فرمان جايابي مجدد براي يهوديها داده"
"اين فرمان پيشواست"
متوجهي؟
.....برنامه اسکان مجدد
هيچ کس صحبت از کشتار نمي کرد
مي فهمم
آقاي زوخومل ما راجع به شما صحبت نمي کنيم
فقط تربلينکا
شما يک شاهد عيني مهم هستيد
و مي تونيد شرايط تربلينکا رو تشريح کنيد
اما اسمي از من نياريد
باشه. قول مي دم
بسيار خوب، شما به تربلينکا رسيديد
بعد گروهبان اِستادي
اردوگاه رو به ما نشون داد
سر تا سرش رو
همونطور که مي رفتيم ....داشتند
درب اتاقهاي گاز رو باز مي کردند
و آدمها رو مثل سيب زميني از اون داخل بيرون مي کشيدند
طبيعتا، ما وحشت زده و منزجر شديم
برگشتيم و روي ....چمدونهامون نشستيم
و مثل پيرزنها گريه کرديم
هر روز 100 يهودي ....انتخاب مي شدند تا
اجساد رو به گورهاي دسته جمعي ببرند
موقع عصر، اوکراينيها .....اون يهوديها رو
به اتاق گاز مي بردند يا ...بهشون شليک مي کردند
!هر روز
گرم ترين روزهاي آگوست بود
....سطح زمين بخاطر
گاز مي جنبيد
گاز ناشي از اجساد؟
يادت باشه که ....گورها 5 تا 6 متري
زير زمين بودند
و همگي پر از جنازه بودند
......يک لايه نازک شن وماسه و اون گرما متوجهي؟
يک جهنمي بود
تو خودت اين رو ديدي؟
آره، يک بار همون روز اول
بالا آورديم و گريه کرديم
گريه کرديد؟
بله، گريه هم کرديم
بوي گندي مي داد
آره، چون دائم گاز از سطح زمين بيرون ميومد
تا کيلومترها اطراف بوي افتضاحي مي داد
کيلومترها؟
کيلومترها
يعني خارج اردوگاه هم بوش شنيده مي شد؟
همه جا. به جهت باد بستگي داشت
باد بو را با خودش جا به جا مي کرد
متوجهي؟
....هميشه افراد بيشتري ميومدند که
ما امکانات کافي براي کُشتنشون نداشتيم
تلاش شديدي براي پاکسازي گتوي ورشو در جريان بود
اتاقهاي گاز قادر به پذيرش اين بار زياد نبودند
اتاقهاي گاز کوچک رو مي گم
يهوديها بايد يک روز در ....نوبت مي موندند
يا شايد هم دو سه روز
مي دونستند چي قراره به سرشون بياد
مي دونستند
شايد کاملا مطمئن نبودند اما خيلي ها مي دونستند
بعضي زنان يهودي
رگ دست دخترانشون رو در شب مي زدند
و بعد خودکشي مي کردند
بعضي ها با سم خودکشي مي کردند
صداي موتورهايي که اتاقهاي گاز رو خوراک مي دادند مي شنيدند
از يک موتور تانک براي توليد گاز در اتاقهاي گاز استفاده مي شد
در تربلينکا تنها گاز مورد استفاده از اگزوز موتور تامين مي شد
گاز زايکلن مخصوص آشويتس بود
....به خاطر تاخيرها
فرمانده اردوگاه، ابرل
:با لوبلين تماس گرفت و گفت
اينطوري نمي تونيم پيش بريم" "ديگه نمي تونم اين کار رو بکنم
"بايد کار رو قطع کنيم"
ويرت شبانه اومد
همه چيز رو بازرسي کرد و رفت
بعد دوباره با افرادي از ....بِلزِک برگشت که
متخصص" بودند"
ويرت محموله ها رو متوقف کرد
اجسادي که اونجا جمع شده بودند تخليه شدند
اين هنوز زمان اتاق گازهاي قديمي بود
از اونجايي که تعداد خيلي زيادي ....مرده بودند که
....نمي شد از دستشون خلاص شد
اجساد دور اتاقهاي گاز ...تلنبار مي شدند و
براي روزها اونجا مي موندند
زير اين تپه اجساد يک گنداب بود
گندابي با عمق 3 اينچ .....پر از خون و کرم و
گُه
هيچ کس نمي خواست بهش دست بزنه
يهوديها ترجيح مي دادند .....اعدام بشن و
اونجا کار نکنند
ترجيح مي دادند بميرند؟
وحشتناک بود. دفن کردن مردم خودشون .....و ديدن اون چيزها
گوشت مرده ها با هرتماسي از بدنشون کنده مي شد
پس ويرت شخصا به اونجا رفت
با چند تا آلماني
و با ريمسانهايي طويل که دور اجساد .....بستند
اونها رو از اونجا جا به جا کردند
کي اين کار رو کرد؟
افراد اس اس
ويرت؟
افراد اس اس و يهوديها
!افراد اس اس و يهوديها
يهوديها هم؟
البته
آلمانها چه کار کردند؟
....يهوديها رو مجبور کردند
با زور کتک؟
خودشون هم به پاکسازي کمک کردند
کدوم آلماني در پاکسازي شرکت کرد؟
بعضي از نگهبانها که مامورِ اون بخش بودند
يعني خود آلمانها؟
مجبور بودند
!اما فرماندهي که با اونها بود
درسته، اما خودشون هم تحت فرمانِ فرماندهي اردوگاه بودند
فکر مي کنم يهوديها اون کار رو کردند
در اينصورت، آلمانها بايد کمکشون مي کردند
ديوار سياه اعدام در حياط شماره 2 در
آشويتس 1 (اردوگاه اصلي)
فيليپ، در يکشنبه نوزدهم مي 1942
....وقتي اولين بار وارد
اتاق کوره آشويتس شدي چند سالت بود؟
20
يک يکشنبه بود
يک يکشنبه در ماه مي
در يک سلول زيرزميني در بلوک 11 حبس شده بوديم
کل کار کاملا مخفيانه صورت مي گرفت
بعد چند نفر از اس اس اومدند
و ما رو به سمت خياباني در اردوگاه هدايت کردند
از داخل يک دروازه عبور کرديم
....و حدود 100 متر اون طرف
....يعني 100 متر اون طرف دروازه
ناگهان يک ساختمون ديدم
يک سقف صاف و يک دودکش داشت
يک در پشتي هم بود
فکر مي کردم دارند ما رو براي اعدام مي برند
:فيليپ مولر ....بازمانده 5 موج قتل عام در
بخش مخصوص" اردوگاه آشويتس"
....ناگهان، در مقابل يک در
زير نور يک لامپ ...بر بالاي ورودي ساختمان
:يک مرد جوان اس اس به ما گفت
"بريد داخل خوکهاي کثيف"
ما وارد يک راهرو شديم
ما رو به جلو هدايت کردند
بلافاصله از بو و دود احساس خفگي به من دست داد
ما رو به جلو روندند
و بعدش من شکل چيزهايي ....رو که روي دو کوره اولي بودند
تشخيص دادم
بين کوره ها زندانيهاي يهودي مشغول کار بودند
ما در بخش مرکزي جايگاه کوره ها بوديم
در اردوگاه شماره 1 آشويتس
....از اونجا ما رو جمع کردند و
به يک اتاق بزرگ ديگه بردند
و گفتند لباس اجساد رو در بياريم
دور و برم رو نگاه کردم
....صدها جسد بود که
همگي لباس به تن داشتند
در کنار اجساد
...چمدونهاي فراواني
روي زمين پخش شده بودند.
همچنين مواد کريستالي بنفش رنگ عجيبي روي زمين ريخته بود
اصلا قابل فهم نبود
مثل اينکه بر اثر يک ضربه به سر مغزم فلج شده بود
اصلا نمي دونستم کجا هستم
بيشتر از هر چيز نمي فهميدم
چطور تونستند اينهمه آدم رو يکجا بکشند
وقتي لباس بعضي از اونها رو ....در آورديم
بهمون دستور دادند به اجاقها خوراک بديم
ناگهان يک مامور اس اس :وارد شد و به من گفت
بيا بيرون" "و اجساد رو راه بنداز
.....يعني چي که
"اجساد رو راه بنداز؟"
وارد بخش آدم سوزي کوره شدم
...يک زنداني يهودي بود
به اسم فيشل که بعدا يک کاپو شد
به همديگه خيره شديم
درحاليکه با يک ميله بلند آتش رو هم مي زد
به من گفت "همين کار رو بکن"
"و گر نه اس اس ترتيبت رو مي ده"
يک سيخ برداشتم
و همون کار رو کردم
يک سيخ؟
يک ميله بلند فولادي
از دستور فيشل اطاعت کردم
هنوز در شوک بودم ...انگار هيپنوتيزم شده باشم
....هر کاري که مي گفتند
رو آماده بودم انجام بدم
ذهنم کار نمي کرد ...اينقدر ترسيده بودم
که هر کاري فيشل مي گفت انجام مي دادم
پس به کوره ها خوراک داديم
....اما اينقدر بي تجربه بوديم که
فن ها رو زيادي
روشن گذاشتيم
فن ها؟
بله. فن هايي بودند که دماي آتش رو بالاتر ببرنر
.....زيادي کار کردند و
ديوار کوره ناگهان منفجر شد
و لوله هاي رابط کوره رو تخريب کرد
جايگاه کوره آشويتس
با دودکش
آدم سوزي متوقف شد
کوره ها از کار افتادند
عصر اون روز چند کاميون اومدند
....و بايد باقي اجساد رو
...چيزي حدود 300 جسد
بار کاميونها مي کرديم
...بعد ما رو بردند به
....هنوز هم نمي دونم کجا
....احتمالا يک جايي در بيرکناو
....دستور دادند اجساد رو خالي کنيم و
در يک گودال قرار بديم
يک گودال مصنوعي بود مثل باتلاق
ناگهان آب از زيرزمين ....فوران مي کرد و
اجساد رو به پايين مي بلعيد
وقتي شب شد
بايد اون کار وحشتناک رو متوقف مي کرديم
ما رو سوار يک کاميون کردند
و به آشويتس برگردوندند
روز بعدش مار رو بردند به همونجا
اما آب بالا اومده بود
مرداني از اس اس با يک ....کاميون اومدند و
آب رو به بيرون پمپ کردند
بايد مي رفتيم داخل اون گودال گل آلود
و اجساد رو تلنبار مي کرديم
اما خيلي ليز بودند
مثلا خود من دست يک .....زن رو گرفتم
دستش خيلي ليز بود ....سعي کردم بکشمش بالا
اما خودم از پشت افتادم زمين داخل گل و آب
همه همين مشکل رو داشتند
اون بالا لبه گودال :آمير و گرابنر فرياد مي زدند
بجنبيد، آشغالها" "تخم سگها
بهتون نشون مي ديم" "جاکشها
....و در اين
چطور بگم؟ شرايط" دو نفر از دوستانم"
کم آوردند يکي يک دانشجوي فرانسوي بود
همه هم يهودي بودند ديگه بُريده بودند
همونجا بين اجساد دراز کشيدند
...آمير يکي از
:افراد اس اس رو صدا کرد
"برو ترتيب اون تخم سگ رو بده"
بريده بودند داخل همون گودال هم اعدام شدند
اون موقع هنوز در بيرکناو جسد سوزي انجام نمي شد؟
نه، هنوز نه
بيرکناو هنوز کامل نشده بود
فقط اردوگاه "بي اي" که بعدا شد اردوگاه زنان وجود داشت
بعد از بهار 1943 بود ...که کارگرهاي ماهر و
....غيرماهر يهودي
...رو اونجا آوردند و
چهار تالار جسدسوزي ساختند
که هر کدوم 15 کوره داشت
يک اتاق بزرگ تعويض لباس حدود 300 مترمربع
و يک اتاق گاز بزرگ
مي شد در آنِ واحد 3000 نفر رو کُشت
تربلينکا
اتاقهاي گاز جديد در سپتامبر 1942 ساخته شدند
کي اونها رو ساخت؟
تحت نظارت هاکنهولد و لامبرت
يهوديها کار رو انجام دادند
حداقل کار آجرکاري رو
نجارهاي اوکرايني درها رو ساختند
...درب خود اتاق گاز
فولادي بود
فکر کنم اونها رو از بياليستوک آورده بودند
از يک سنگر روسي